چرا برگ گیاهان سوراخ می‌شود؟
توسط واحد آموزش
اگر به‌تازگی متوجه سوراخ‌هایی روی برگ گیاهان باغچه، سبزی‌ها یا درختان خود شده‌اید، بهتر است علت آن را بررسی کنید. این آسیب‌ها ممکن است در ابتدا جزئی به نظر برسند، اما در صورت گسترش، میتوانند سطح برگهای سالم را کاهش دهند و به رشد گیاه آسیب بزنند.
سوراخ شدن برگ‌ها همیشه به معنای حمله یک آفت مشخص نیست. کرم‌ها و لاروهای حشرات، راب‌ها و حلزون‌ها، حشرات برگخوار، حیوانات و برخی بیماری‌های قارچی و باکتریایی میتوانند چنین علائمی ایجاد کنند.
برای انتخاب روش کنترل مناسب، ابتدا باید عامل آسیب را شناسایی کنید. در ادامه، پنج علت رایج سوراخ شدن برگ گیاهان، نشانههای هر کدام و روشهای پیشگیری و کنترل آن‌ها را بررسی می‌کنیم.
۱. سوراخ شدن برگ‌ها بر اثر فعالیت کرم‌ها و لاروهای حشرات
بسیاری از حشراتی که در مرحله بلوغ پروانه یا شب‌پره هستند، در مرحله لاروی از برگ گیاهان تغذیه می‌کنند. بااین‌حال، همه لاروها الزاماً سوراخهای منظمی روی برگ ایجاد نمی‌کنند. برخی از آن‌ها حاشیه برگ را می‌جوند و بعضی دیگر ممکن است بخش بزرگی از برگ را بخورند و فقط رگبرگ‌ها یا دمبرگ باقی بماند.
برای مثال، لارو برخی پروانه‌ها به گیاهان خانواده کلم آسیب می‌زند؛ درحالیکه بعضی گونه‌های دیگر از برگ درختان پهن‌برگ تغذیه می‌کنند.
نشانههای فعالیت کرم‌ها و لاروها
- حاشیه‌های نامنظم: لبه برگ‌ها حالت جویدهشده و ناصاف پیدا می‌کند.
- از بین رفتن بخش زیادی از برگ: گاهی فقط رگبرگ‌ها یا بخش کوچکی از برگ باقی می‌ماند.
- وجود تخم حشرات: ممکن است تخم‌های ریز روی برگ یا در بخش‌های دیگر گیاه دیده شوند.
- فضولات لاروها: ذرات ریز تیره‌رنگ روی برگ یا زیر گیاه میتوانند نشانه فعالیت لاروها باشند.
- وجود تار یا لانه: بعضی لاروها روی شاخه‌ها و برگ‌ها ساختارهای تارمانند ایجاد می‌کنند و در همان محل تغذیه می‌شوند.
چگونه آسیب ناشی از لاروها را کنترل کنیم؟
اگر تعداد لاروها کم است، جمعآوری دستی آن‌ها و انتقالشان به محل مناسب، در مواردی می‌تواند روش مؤثری باشد. بااین‌حال، پیش از حذف لاروها بهتر است گونه آن‌ها شناسایی شود؛ زیرا همه لاروها آفت نیستند و برخی به پروانه‌های مفید تبدیل می‌شوند.
در صورت خسارت گسترده، میتوان از توری محافظ یا روشهای کنترلی متناسب با گونه آفت استفاده کرد. انتخاب هر فرآورده کنترل‌کننده باید بر اساس نوع لارو، گیاه میزبان و دستورالعمل مصرف آن انجام شود.
۲. سوراخ شدن برگ‌ها بر اثر راب‌ها و حلزون‌ها
راب‌ها و حلزون‌ها از آفات رایج در محیط‌های مرطوب هستند. راب‌ها برخلاف حلزون‌ها صدف خارجی مشخصی ندارند، اما هر دو میتوانند با تغذیه از برگهای جوان، سبزی‌ها و گیاهان زینتی خسارت ایجاد کنند.
فعالیت این جانوران معمولاً پس از بارندگی، در هوای مرطوب یا در ساعات شب بیشتر می‌شود. به همین دلیل، ممکن است صبح با برگهای آسیب‌دیده روبه‌رو شوید، بدون اینکه عامل خسارت را دیده باشید.
نشانههای فعالیت راب و حلزون
- رد لزج و براق: مسیر حرکت آن‌ها ممکن است به شکل رد نقره‌ای یا لزج روی زمین، گلدان یا سطوح اطراف دیده شود.
- سوراخهای نامنظم: برگ‌ها و گاهی میوه‌ها و ساقه‌های نرم جویده می‌شوند.
- وجود تخم‌ها: تخم‌های کوچک، گرد و روشن ممکن است به‌صورت خوشه‌ای در خاک مرطوب یا نقاط پناه‌دار دیده شوند.
- خسارت شبانه: آسیب ممکن است پس از شب‌های مرطوب یا بارندگی بیشتر شود.
چگونه آسیب ناشی از راب و حلزون را کنترل کنیم؟
ابتدا نقاط مرطوب و پناهگاه‌های اطراف گیاهان را بررسی کنید. جمعآوری دستی در ساعات فعالیت، کاهش پناهگاه‌های غیرضروری و استفاده از تله‌های مناسب می‌تواند به کنترل جمعیت کمک کند.
در باغچه‌هایی که آبیاری بیش‌ازحد یا رطوبت دائمی دارند، اصلاح شیوه آبیاری نیز مفید است. اگر از طعمه یا فرآورده مخصوص کنترل راب و حلزون استفاده می‌کنید، محصولی را انتخاب کنید که برای محیط و گیاه موردنظر مجاز باشد و دستورالعمل مصرف آن را رعایت کنید.
۳. سوراخ شدن برگ‌ها بر اثر حشرات برگخوار
علاوه بر لاروها و راب‌ها، گروه‌های مختلفی از حشرات نیز از برگ گیاهان تغذیه می‌کنند. بعضی از آن‌ها فقط به یک گروه محدود از گیاهان حمله می‌کنند، درحالیکه برخی دیگر دامنه میزبانی گسترده‌تری دارند.
سوسک‌های برگخوار، بعضی گونه‌های تریپس، سن‌های گیاهی و آفات اختصاصی گیاهان مختلف میتوانند به بافت برگ آسیب بزنند. بااین‌حال، همه حشرات نام‌برده‌شده الزاماً سوراخ ایجاد نمی‌کنند؛ برای مثال، شته‌ها بیشتر با مکیدن شیره گیاهی باعث ضعف، پیچیدگی و تغییر رنگ برگ می‌شوند. مینوزها نیز معمولاً مسیرها یا لکههای تونل‌مانند داخل بافت برگ ایجاد می‌کنند.
نشانههای فعالیت حشرات
- سوراخهای نامنظم: حشرات جونده ممکن است قسمت‌هایی از پهنک برگ را از بین ببرند.
- زرد شدن یا پژمردگی: آسیب شدید به برگ می‌تواند عملکرد آن را کاهش دهد و در برخی شرایط با زردی یا پژمردگی همراه شود.
- وجود تخم، لارو یا حشره بالغ: بررسی سطح زیرین برگ‌ها و محل اتصال برگ به ساقه می‌تواند به شناسایی آفت کمک کند.
- آسیب اختصاصی به یک گیاه: اگر فقط یک نوع گیاه در باغچه آسیب دیده باشد، احتمال حضور آفتی با دامنه میزبانی محدود مطرح می‌شود.
چگونه آسیب ناشی از حشرات را کنترل کنیم؟
روش کنترل به نوع آفت بستگی دارد. جمعآوری دستی، استفاده از توری محافظ، مدیریت علف‌های هرز میزبان و حفظ حشرات مفید از اقداماتی هستند که در شرایط مناسب میتوانند به کاهش خسارت کمک کنند.
برخی فرآورده‌های کم‌خطرتر نیز برای کنترل آفات مشخص کاربرد دارند؛ اما استفاده از هر نوع اسپری خانگی یا حشره‌کش طبیعی بدون شناسایی آفت توصیه نمی‌شود. حتی فرآورده‌های طبیعی نیز ممکن است به حشرات مفید، گرده‌افشان‌ها یا خود گیاه آسیب بزنند.
۴. سوراخ شدن برگ‌ها بر اثر حیوانات
در باغچه‌ها و مزارعی که در معرض رفت‌وآمد حیوانات قرار دارند، گاهی عامل آسیب نه حشرات، بلکه جانورانی مانند خرگوش‌ها، جوندگان و برخی پستانداران علف‌خوار هستند. نوع خسارت به گونه حیوان و گیاه مورد تغذیه بستگی دارد.
برای مثال، بعضی حیوانات از برگ سبزی‌ها و گیاهان زینتی تغذیه می‌کنند و ممکن است در مدت کوتاهی بخش زیادی از بوته را از بین ببرند. برخی دیگر جوانه‌ها، گل‌ها و شاخه‌های نرم را ترجیح می‌دهند.
نشانههای خسارت حیوانات
- از بین رفتن جوانه‌ها: جوانه‌های انتهایی و گل‌ها ممکن است به‌طور کامل خورده شوند.
- جویده شدن بخش زیادی از برگ: در مواردی، برگ‌ها تا نزدیکی ساقه از بین می‌روند.
- وجود فضولات یا رد پا: این نشانه‌ها میتوانند به شناسایی عامل خسارت کمک کنند.
- آسیب در ارتفاع مشخص: ارتفاع و محل جویده شدن برگ‌ها گاهی در تشخیص نوع حیوان مؤثر است.
چگونه از گیاهان در برابر حیوانات محافظت کنیم؟
مانع فیزیکی معمولاً یکی از روشهای مؤثر برای جلوگیری از دسترسی حیوانات به گیاهان است. بسته به نوع جانور، میتوان از حصار، توری یا پوشش محافظ استفاده کرد.
برخی مواد دورکننده نیز ممکن است مؤثر باشند، اما اثر آن‌ها به شرایط محیطی و نوع حیوان بستگی دارد و معمولاً به‌تنهایی راهکاری قطعی نیستند. استفاده از چراغ‌های حساس به حرکت نیز در بعضی شرایط کمک می‌کند، هرچند اثربخشی آن برای همه حیوانات یکسان نیست.
۵. سوراخ شدن برگ‌ها بر اثر بیماری‌های قارچی و باکتریایی
اگرچه سوراخ شدن برگ بیشتر به ذهن آفت‌های برگخوار ارتباط پیدا می‌کند، برخی بیماری‌های قارچی و باکتریایی نیز میتوانند به ایجاد سوراخ منجر شوند.
در این بیماری‌ها، ابتدا لکه‌هایی روی برگ ظاهر می‌شوند. با گسترش آسیب و از بین رفتن بافت آلوده، بخش میانی لکه ممکن است خشک شود و بریزد؛ در نتیجه، برگ حالتی سوراخشده پیدا می‌کند. این پدیده در برخی بیماری‌های لکه‌برگی به‌خوبی مشاهده می‌شود.
برای مثال، بعضی بیماری‌های باکتریایی لکه‌برگی در گوجه‌فرنگی میتوانند باعث ایجاد لکههای تیره شوند که در ادامه خشک شده و از بافت برگ جدا می‌شوند.
نشانههای بیماری‌های قارچی و باکتریایی
- تغییر رنگ برگ: لکههای زرد، قهوه‌ای یا تیره ممکن است پیش از ایجاد سوراخ ظاهر شوند.
- لکههای خشک یا زبر: بافت لکه‌دار ممکن است خشک شود و در نهایت از برگ جدا شود.
- پژمردگی یا ریزش برگ: در صورت شدت بیماری، برگ‌ها ممکن است زرد شوند، پژمرده شوند یا بریزند.
- گسترش علائم: در بعضی بیماری‌ها، لکههای جدید روی برگهای دیگر ظاهر می‌شوند؛ به‌خصوص اگر شرایط برای گسترش عامل بیماری مناسب باشد.
چگونه آسیب ناشی از بیماری‌ها را کنترل کنیم؟
برگ‌هایی که بهشدت آلوده شده‌اند، در صورت امکان باید با رعایت اصول بهداشتی از گیاه جدا و به شکل مناسب دفع شوند. از رها کردن بقایای آلوده در اطراف گیاهان حساس خودداری کنید.
آبیاری به‌گونه‌ای که برگ‌ها برای مدت طولانی خیس نمانند، ایجاد فاصله مناسب بین گیاهان برای گردش هوا و ضدعفونی ابزار هرس در مواقع لازم می‌تواند به کاهش خطر برخی بیماری‌ها کمک کند.
پیش از استفاده از قارچ‌کش یا باکتری‌کش، باید علت بیماری مشخص شود. همه لکههای برگ منشأ قارچی ندارند و یک فرآورده واحد نیز برای همه بیماری‌ها مؤثر نیست. محلول جوش‌شیرین هم درمان عمومی و قطعی بیماری‌های قارچی یا باکتریایی محسوب نمی‌شود و مصرف نامناسب آن می‌تواند به برگ‌ها آسیب برساند.
چگونه از سوراخ شدن برگ گیاهان پیشگیری کنیم؟
برای جلوگیری از گسترش خسارت، لازم نیست بلافاصله سراغ سموم بروید. در بسیاری از موارد، شناسایی زودهنگام عامل مشکل و اجرای چند اقدام ساده می‌تواند مؤثر باشد.
- گیاهان را مرتب بررسی کنید: سطح رویی و زیرین برگ‌ها را از نظر وجود تخم، حشرات، فضولات، لکه‌ها و تغییر شکل بررسی کنید.
- از توری و پوشش محافظ استفاده کنید: برای سبزی‌ها و گیاهان حساس، مانع فیزیکی می‌تواند از دسترسی برخی حشرات و حیوانات جلوگیری کند.
- شرایط آبیاری را اصلاح کنید: رطوبت دائمی و نامناسب ممکن است محیط را برای فعالیت راب‌ها و برخی بیماری‌ها مساعد کند.
- بقایای آلوده را مدیریت کنید: برگ‌ها و بقایای گیاهی آلوده را به روش مناسب جمعآوری کنید تا احتمال باقی ماندن بعضی عوامل بیماری‌زا کاهش یابد.
- از حشرات مفید محافظت کنید: مصرف بی‌رویه حشره‌کش‌ها می‌تواند به دشمنان طبیعی آفات و گرده‌افشان‌ها آسیب بزند. روش کنترل را بر اساس عامل واقعی خسارت انتخاب کنید.
پرسش‌های متداول
چگونه بفهمیم چه چیزی برگ گیاه را سوراخ کرده است؟
به شکل سوراخها، حاشیه برگ، وجود فضولات یا رد لزج و همچنین لکههای تغییر رنگیافته توجه کنید. سوراخهای تازه و لبههای جویدهشده بیشتر میتوانند به آفات جونده مربوط باشند؛ درحالیکه لکههای خشک و تغییررنگیافته پیش از ایجاد سوراخ ممکن است نشانه بیماری باشند.
برای از بین بردن حشرات برگخوار چه کنیم؟
ابتدا آفت را شناسایی کنید. جمعآوری دستی، توری محافظ و روشهای کنترلی متناسب با آفت میتوانند مؤثر باشند. اگر خسارت گسترده است، از فرآوردهای استفاده کنید که برای آفت و گیاه موردنظر مناسب و مجاز باشد.
چگونه از سبزی‌ها در برابر حیوانات محافظت کنیم؟
حصار، توری و سایر موانع فیزیکی معمولاً از راهکارهای کاربردی هستند. انتخاب مانع باید با توجه به اندازه و توانایی جانوری که به گیاه آسیب می‌زند انجام شود.
آیا باید برگهای سوراخشده را جدا کنیم؟
همیشه لازم نیست. اگر فقط بخشی از برگ بهوسیله حشرات جویده شده و عامل خسارت کنترل شده است، میتوان برگ را روی گیاه باقی گذاشت. اما اگر برگ بهشدت آسیب دیده یا نشانههای بیماری دارد، حذف آن ممکن است مفید باشد. برگهای سالم را صرفاً به دلیل وجود چند سوراخ جدا نکنید.
دیدگاه‌ها
افزودن دیدگاه