چگونه گوجه‌فرنگی بکاریم: راهنمای کامل

گیاه گوجه‌فرنگی یکی از محبوب‌ترین گیاهان است و بیش از ده هزار نوع مختلف برای کاشت وجود دارد. این گیاهان یک‌ساله با برگ‌های پرپشت، میوه‌هایی آبدار و خوش‌طعم تولید می‌کنند که در رنگ‌های قرمز، زرد، نارنجی، بنفش، صورتی، قهوه‌ای و سبز دیده می‌شوند. گوجه‌فرنگی را در اواخر بهار یا اوایل تابستان، پس از رفع خطر سرمازدگی بکارید. بسته به نوع آن، برداشت میوه بین ۴۲ تا ۱۱۰ روز پس از جوانه‌زنی طول می‌کشد.

نکات سریع

• بذر گوجه‌فرنگی را ۶ تا ۸ هفته قبل از آخرین سرما در منطقه خود در محیط داخلی مثل گلخانه بکارید.
• مکان کاشت باید خاک لومی، دارای زهکشی خوب و حداقل ۸ ساعت نور مستقیم خورشید در روز داشته باشد.
• زمانی گوجه‌فرنگی را در فضای باز بکارید که دمای شب بالای ۱۰ درجه سانتی‌گراد باقی بماند.
• پس از رسیدن گیاه به ۲۵ تا ۳۰ سانتی‌متر ارتفاع، از قیم یا قفس گیاه استفاده کنید.
• شاخه‌های فرعی در گونه‌های رشد نامحدود را در طول فصل رشد هرس کنید.
• گوجه‌های رسیده را زمانی که رنگ کامل، بافت سفت اما انعطاف‌پذیر و پوستی صاف و براق دارند، برداشت کنید.

کاشت گوجه‌فرنگی

چه زمانی بکاریم

نشاهای گوجه‌فرنگی را پس از رفع کامل خطر سرما و زمانی که دمای شب به‌طور پیوسته بالای ۱۰ درجه سانتی‌گراد است در فضای باز بکارید. نشاهای خریداری‌شده یا گلخانه‌ای باید قبل از کاشت در فضای باز به محیط جدید عادت داده شوند.

برای عادت دادن، آنها را هر روز چند ساعت در سایه بیرون بگذارید و به تدریج مدت زمان حضور در نور را افزایش دهید. وقتی دمای شب بالای ۱۰ درجه تثبیت شد، می‌توانید آنها را در زمین بکارید.

کجا بکاریم

زمینی با خاک لومی، زهکشی خوب و حداقل ۸ ساعت نور مستقیم آفتاب در روز انتخاب کنید. برای جلوگیری از بیماری‌ها، تناوب زراعی را رعایت کنید: حداقل ۳ سال صبر کنید تا گوجه‌فرنگی را در زمینی که قبلاً گیاهان خانواده بادمجانیان (بادمجان، سیب‌زمینی، فلفل، گوجه‌فرنگی، توماتیلو) کاشته‌اید، دوباره بکارید. قبل از کاشت، گیاه را به‌خوبی آبیاری کنید.

چگونه بکاریم

گیاهان را با فاصله ۴۵ تا ۶۰ سانتی‌متر و فاصله ۹۰ تا ۱۲۰ سانتی‌متر بین ردیف‌ها بکارید تا جریان هوا برقرار باشد. انواع رشد نامحدود به فضای بیشتری نیاز دارند چون تا زمان یخبندان به رشد ادامه می‌دهند. برای هر نوع خاص، به دستورالعمل‌های بسته بذر یا برچسب نشا دقت کنید.

برای نشا، گودالی عمیق‌تر از سطح برگ‌های سالم پایینی حفر کنید. حدود دو سوم طول ساقه باید زیر خاک قرار گیرد؛ تنها یک سوم گیاه باید بیرون از خاک باشد. چند برگ پایینی را جدا کنید تا ساقه طولانی‌تری ایجاد شود. ریشه‌ها از ساقه مدفون شده رشد می‌کنند و گیاهی قوی‌تر و مقاوم‌تر در برابر خشکی، بیماری و آفات ایجاد می‌کنند.

نکته: فاصله‌گذاری مناسب باعث گردش هوا می‌شود و از بیماری جلوگیری می‌کند.

کاشت بذر برای تولید نشاء

بذرها را ۶ تا ۸ هفته پیش از تاریخ آخرین سرما در منطقه خود در گلخانه بکارید. از خاک مخصوص جوانه‌زنی استفاده کرده و آن را مرطوب نگه دارید. بذرها را در عمق حدود ۰٫۶ سانتی‌متر بکارید. سینی بذر را در مکان گرم و زیر نور مصنوعی قرار دهید. زمانی که نشاها به ارتفاع ۵ تا ۸ سانتی‌متر رسیدند، آنها را به گلدان‌های ۸ سانتی‌متری منتقل کنید و تا اولین برگ‌ها در خاک فرو کنید.

کاشت گوجه‌فرنگی در گلدان

انواع بوته‌ای یا رشد محدود برای گلدان مناسب‌تر هستند، ولی برخی گونه‌های رشد نامحدود نیز برای گلدان اصلاح شده‌اند.

• از خاک گلدانی بدون خاک سبک با زهکشی خوب و قابلیت حفظ رطوبت استفاده کنید. پیش از کاشت، کمپوست ارگانیک اضافه کنید.
• از گلدان‌های ۳۵ تا ۵۰ سانتی‌متری با سوراخ زهکشی کافی استفاده کنید؛ هرچه بزرگ‌تر، بهتر.
• از قفس یا تکیه‌گاه برای پشتیبانی گیاه استفاده کنید.
• چون گلدان‌ها سریع‌تر خشک می‌شوند، مرتب آبیاری کنید.

مراقبت از گیاه گوجه‌فرنگی

نور

حداقل ۸ ساعت نور مستقیم در روز برای رشد، گل‌دهی و میوه‌دهی لازم است. در مناطق گرم، سایه بعدازظهر می‌تواند مفید باشد.

خاک

خاک غنی، زهکشی‌شده و لومی یا شنی-لومی با pH کمی اسیدی برای گوجه‌فرنگی مناسب است. مواد ارگانیک را پاییز یا چند هفته قبل از کاشت به خاک اضافه کنید.

آبیاری

هفته‌ای حداقل ۲٫۵ سانتی‌متر آبیاری نیاز است. آبیاری یکنواخت، میوه‌هایی با کیفیت بالا می‌دهد. فقط پای گیاه را آبیاری کنید و از خیس شدن برگ‌ها پرهیز کنید تا خطر بیماری قارچی کاهش یابد.

مالچ ارگانیک مانند کاه، کلش یا چمن بدون سم به حفظ رطوبت کمک می‌کند.

دما و رطوبت

دمای زیر ۱۰ درجه سانتی‌گراد رشد گیاه را متوقف می‌کند. دمای بالای ۲۹ درجه ممکن است باعث ریزش گل شود. برای تحمل گرما، خاک را مالچ‌پاشی کرده و گیاه را خوب آبیاری کنید.

کوددهی

خاک غنی یا حاوی کمپوست، ممکن است به کود نیازی نداشته باشد. ولی اغلب گوجه‌فرنگی در مراحل مختلف به کود نیاز دارد. از کودهایی با فسفر بالا و ازت پایین استفاده کنید تا گل‌دهی و میوه‌دهی تقویت شود.

گرده‌افشانی

گوجه‌فرنگی خودبارور است و نیاز به گیاه دیگر ندارد. حرکت باد اغلب کافی است، اما وجود گل‌های تابستانی اطراف برای جذب زنبورها مفید است. در گلخانه، ضربه زدن به قفس یا قیم به گرده‌افشانی کمک می‌کند.

دماهای بالای ۳۲ درجه و پایین‌تر از ۱۰ درجه یا کمبود آب و مصرف زیاد نیتروژن می‌توانند باعث اختلال در گرده‌افشانی شوند.

هرس گیاه گوجه فرنگی

در انواع رشد نامحدود، شاخه‌های فرعی را حذف کنید تا انرژی گیاه صرف میوه شود. در انواع رشد محدود هم می‌توان شاخه‌های پایینی را حذف کرد تا ساقه قوی‌تر شود.

برداشت گوجه‌فرنگی

میوه را زمانی که رنگ کامل و بافت سفت اما نرم دارد برداشت کنید. برای جلوگیری از آسیب به گیاه، با قیچی یا ابزار ببرید. قبل از یخبندان، همه میوه‌ها حتی سبزها را بچینید و در پاکت کاغذی یا روزنامه بپیچید تا برسند.

زمان برداشت

• زودرس: ۴۲ تا ۷۰ روز

• میانه‌رس: حدود ۷۰ تا ۸۰ روز

• دیررس: ۸۰ تا ۱۱۰ روز

تکثیر

می‌توان شاخه‌های فرعی را برای تکثیر استفاده کرد:

1. شاخه فرعی مناسب را بچینید.
2. برگ‌های پایینی را جدا کنید.
3. در خاک مرطوب در نزدیکی گیاه اصلی بکارید.
4. با مشاهده رشد جدید، گیاه ریشه زده است.

آفات و بیماری‌های گوجه فرنگی

با کاشت ارقام مقاوم، رعایت تناوب زراعی، آبیاری به ریشه، حذف شاخه‌های پایینی و هرس مناسب می‌توان از بیماری‌ها جلوگیری کرد. آفات مانند شته‌ها را با آب یا روغن چریش کنترل کنید. کرم شاخدار را باید با دست جدا کرد.