مجله کشاورزی

ریشه بعضی گیاهان مأمن نوع خاصی از باکتری است که عنصر نیتروژن را از هوا گرفته و آن را به‌شکلی تبدیل می‌کند که برای رشدشان ضروری است. وقتی کار این باکتری‌ها با نیتروژن به اتمام رسید، این باکتری‌ها خودشان را در اختیار گیاه قرار می‌دهند. این رابطه هم‌زیستی بین گیاه و باکتری «تثبیت نیتروژن» نام دارد.

اسیدیته یا pH شاخصی از آب یا خاک است که براساس غلظت یون هیدروژن بدست می‌آید. هدایت الکتریکی (EC) سنجشی از مواد حل‌شده در یک محلول آبی است، این شاخص بیانگر توانایی محلول در انتقال جریان الکتریکی از درون خود است.

کشت هیدروپونیک روشی از پرورش گیاهان است که در آن ریشه گیاه در آب قرار دارد و مواد معدنی به‌صورت محلول وارد آب می‌شوند. در این روش از خاک خبری نیست و کشاورز ترکیبی از مواد معدنی محلول را به‌همراه آب آبیاری در اختیار گیاه قرار می‌دهد. در این روش می‌توان دفعات تغذیه گیاه با مواد معدنی را تنظیم کند.

کمبود مواد مغذی در گیاهان با علائم و نشانه‌هایی خود را نشان می‌دهد. مثلا تغییر در شکل ظاهری و رنگ برگ می‌تواند کمبود یک نوع ماده مغذی را مشخص کند. با استفاده از این راهنما، کمبود مواد مغذی که باعث آسیب گیاهان می‌شوند را می‌توانید تشخیص دهید. البته تشخیص صحیح نیازمند تجربه زیاد است.

سلامت خاک در حالت کلی سه ویژگی مهم آن است: طول عمر، حاصل‌خیزی و ساختار خاک. برای داشتن خاکی که تمام ویژگی‌های مطلوب را دارد و گیاه به‌راحتی در آن رشد می‌کند، این سه بخش مهم باید در حالت بهینه باشند. هدایت الکتریکی EC یکی از فاکتورهای حاصلخیزی خاک است.

علائم کمبود منگنز شدت کمتری دارد و به نوع گیاه زیرکشت مرتبط است. رگبرگ‌های برگ‌های میانی و بالایی با کمبود منگنز همچنان سبز می‌مانند اما لبه سایر برگ‌ها به رنگ سبز کم‌رنگ در می‌آید، با پیشرفت کمبود منگنز لکه‌های سبز کم‌رنگ و زرد رنگ روی برگ (کلروز میان‌آوندی) دیده می‌شوند.

کمبود کلسیم در گیاهان به‌ندرت اتفاق می‌افتد و اغلب در خاک‌های شنی در دوره خشکسالی بروز می‌کند. علائم کمبود کلسیم ابتدا در بافت‌هایی که رشد سریعی دارند مانند برگ‌ها و ساقه‌های جوان خود را نشان می‌دهد. ساقه‌های جوان توسه ضعیفی داشته و با گذشت زمان تعداد آن‌ها کمتر می‌شود.

علائم کمبود آهن ابتدا در برگ‌های جوان بروز می‌کند. این کمبود همراه با کلروز (زردشدگی) برگ‌های بالایی رخ می‌دهد، رگبرگ‌ها و آوند‌های برگ همچنان سبز هستند (کلروز بین‌آوندی). در مراحل بعدی کمبود آهن، کل برگ به رنگ زرد مایل به‌سفید درمی‌آید و لکه‌های نکروز در لبه‌ی برگ‌ها نمایان می‌شوند.

نکروز در گیاهان زمانی رخ می‌دهد که سلول‌ها یا بافت‌ها می‌میرند یا تجزیه می‌شوند. این مشکل باعث تیرگی و خمیدگی برگ‌ها و ساقه‌ها می‌شود و گیاه را در برابر بیماری‌ها و آفات حساس‌تر می‌کند. علل آن شامل کمبود مواد مغذی، ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها و نماتدهاست و کنترل سریع آن برای سلامت گیاه ضروری است.

براساس نوع گیاه و شرایط رشد، علائم کمبود بور متفاوت است،‌ کمبود بور در مراحل اولیه رشد قابل مشاهده است. اولین علامت کمبود بور بی‌رنگ‌ و نازک‌شدن برگ‌های جوان است. کلروز ممکن است یکنواخت بوده و بین آوندها پخش شود، اما با فاصله گرفتن از آوندهای اصلی به‌تدریج کم‌رنگ می‌شود.

علائم کمبود روی بین گونه‌های مختلف، متفاوت است اما برخی از اثرات منفی عمومی هستند. اکثرا، برگ‌ها زرد می‌شوند که اغلب بین‌آوندی است (رگ‌برگ‌های اصلی سبز باقی می‌مانند). در برخی، فقط برگ‌های جوان و در برخی دیگر برگ‌های پیر هم دچار آسیب می‌شوند.

کمبود منیزیم معمولاً موجب بروز لکه‌های سبز کم‌رنگ یا الگوی کلوروتیک در بین بافت میان‌آوندی برگ‌های پیر می‌شود،‌ که از حاشیه برگ‌ها شروع می‌شود. در غلات با کمبود ملایم منیزیم، خطوط سبزرنگی روی برگها ایجاد می‌شود که به سمت کلروژن میان‌آوندی توسعه پبدا می‌کنند.